Uticaj aerozagađenja na nastanak i razvoj respiratornih bolesti

respriatornih zagađenost zraka

Zagađenost naše životne sredine je jedan od najznačajnijih faktora za razvoj ali i progresiju respiratornih bolesti, posebno hronične opstruktivne bolesti pluća (HOBP) i raka pluća.

Uticaj zagađenog zraka na respiratorni sistem zavisi od koncentracije polutanata u zraku i dužini ekspozicije (izloženosti). Depozicija čestica zavisi od veličine i topivosti čestica iz zraka. Čestice veličine < 2,5 μm odlažu se u perifernim disajnim putevima, dok se čestice > 5 μm i < 10 μm se zadržavaju u gornjim disajnim putevima. Topive čestice izazivaju iritaciju i lokalno oštećenje sluznice koje nije trajno, ali je moguća apsorpcija u krvotok kroz nazalnu i bronhijalnu cirkulaciju.

Netopive čestice prilikom odlaganja duž traheje do terminalnih bronhiola aktiviraju mukocilijarni aparat, dok u terminalnim bronhiolima aktiviraju fagocitozu putem alveolarnih makrofaga. Međutim, na odlaganje čestica utiču faktori domaćina u koje ubrajamo volumen disanja i vrstu disanja (nazalno ili oralno), ali i anatomija disajnih puteva (način grananja bronha i suženje bronha uzrokovano nekim patološkim mehanizmima).

Zagađeni zrak uzrokuje iritacije sluznice disajnog trakta što zatim potiče patofiziološke mehanizme koji podržavaju upalu i aktivaciju oksidativnog stresa. To rezultira hroničnim oštećenjem disajnih puteva, krvnih sudova i parenhima. Ovim mehanizmom nastaje i hronična opstruktivna bolest pluća (HOBP) te karcinom pluća.

Iako je osnovni uzrok navedenih bolesti aktivno pušenje, zagađenje zraka je dodatni uzročnik koji značajno povećava rizik od nastanka plućnih bolesti, ali i njihovu progresiju i simptome. Također, isti mehanizam pojačava bronhijalnu hiperreaktivnost kod astmatičara i uzrokuje pogoršanje respiratornih simptoma, a dugoročno i smanjenje plućne funkcije.


Hronična opstruktivna bolest pluća (HOBP) je jedna od vodećih uzroka smrtnosti u svijetu. Karakterizira se smanjenim protokom zraka u disajnim putevima. Ograničenje protoka zraka je uglavnom progresivno i nije u potpunosti reverzibilno.


Zahvaljujući anatomskim i fiziološkim karakteristikama nosa i paranazalnih šupljina (vlaženje i zagrijavanje udahnutog zraka, filtracija čestica >5 μm), u donje disajne puteve ulazi manja količina iritansa iz zagađenog zraka. Međutim, trajna iritacija uzrokovana polutantima može dovesti do oštećenja sluznice gornjih disajnih puteva i time omogućiti slobodan ulazak onečišćenja u donje disajne puteve. Uslijed neprohodnosti nosa disanje se odvija na usta, što omogućava direktni ulazak zagađenog zraka do malih disajnih puteva.

Povezanost polutanata sa respiratornim simptomima

Ozon

Ozon pojačava respiratorne simptome i bronhijalnu hiperreaktivnost, smanjuje plućnu funkciju, te povećava rizik od nastanka astme.

Azot dioksid

Azot dioksid pojačava respiratorne simptome i bronhijalnu hiperreaktivnost, smanjuje plućnu funkciju.

med astma
Prirodni preparat na bazi meda i ljekovitog bilja, protiv asmatičnih i bronhijalnih tegoba

Sumpor dioksid

Sumpor dioksid pojačava respiratorne simptome i bronhijalnu hiperreaktivnost, smanjuje plućnu funkciju, povećava rizik od nastanka astme, te povećava smrtnost od raka pluća.

Ugljen monoksid

Ugljen monoksid pojačava respiratorne simptome, povećava bronhijalnu hiperreaktivnost i smanjuje plućnu funkciju.

Lebdeće čestice < 10μm

Lebdeće čestice pojačavaju respiratorne simptome, povećavaju rizik od nastanka astme, povećavaju smrtnost od raka pluća i kardiovaskularnih bolesti.


Zagađenje životne sredine uzrokovano izduvnim gasovima iz drumskog saobraćaja povećava pojavu alergija na polen.